Archive | November, 2012

LET OP: GELD LENEN KOST GELD

19 Nov

Geld lenen kost geld. Dit wordt ons door de overheid al enkele jaren duidelijk gemaakt op televisie en in advertenties. Geleend geld zal moeten worden terugbetaald tegen een soms hoge rente, en dus kost geld lenen geld. Hetzelfde principe wordt er ook op nagehouden door de Nederlandse regering. We moeten bezuinigen om het huishoudboekje op orde te krijgen. Helaas voor het Kabinet werkt de economie op macroniveau anders dan op microniveau.

Op microniveau klopt het adagium, een gezin kan niet eeuwig blijven lenen. Uiteindelijk zal het ten onder gaan aan de schuldenlast. Maar op macroniveau werkt deze economische wetmatigheid subtieler. Nederland bevindt zich namelijk in de comfortabele situatie waarin geld lenen geen geld kost. Het komt af en toe zelfs voor dat wij geld toe krijgen als andere landen en investeerders hun geld in Nederland willen stallen. Er zal gezegd worden dat dit komt omdat wij zo goed kunnen bezuinigen. Omdat de Nederlandse overheid binnen de drie-procent-norm van Brussel blijft. Dit is maar ten dele waar, de werkelijke reden is complexer.

Wij hebben in vergelijking met de Zuid-Europese landen een zeer moderne economie. Deze wordt gekenmerkt door een hoge mate van innovatie, arbeidsflexibiliteit en een gemoderniseerd sociaal zorg- en pensioenstelsel. Daarom is onze totale schuld altijd stukken lager geweest dan die van Portugal, Italië, Griekenland en Spanje, de zogenoemde PIGS landen. Het vertrouwen in Nederland is bijgevolg groot en zal dat blijven, ook als we soms ons boekje te buiten gaan.

Vanzelfsprekend kost onze staatsschuld ons geld, ongeveer €10 miljard aan rente per jaar. Dit is absoluut weggegooid geld te noemen. Helaas is hier met de huidige bezuinigingen weinig aan te veranderen. Deze rente wordt namelijk betaald over onze totale staatschuld die eind 2013 rond de €447 miljard schommelt. Rutte-I en Rutte-II bezuinigen samen €46 miljard maar houden een begrotingstekort van 2,7% waardoor de staatsschuld blijft toenemen en het bedrag aan rente gelijk blijft of zelfs toeneemt. Herfinanciering van een gedeelte van de staatsschuld tegen lagere rentes is mogelijk maar het probleem wordt er niet mee opgelost.

Wat moet er dan gebeuren?

Als er bezuinigd wordt op overheidsniveau, bezuinigd wordt in het bedrijfsleven en bezuinigd wordt door de consument dan is er geen economische groei meer mogelijk. Zonder groei en zonder vraag naar producten en goederen ontstaat er minder werkgelegenheid. Minder werkgelegenheid betekent minder inkomsten voor de overheid, met verder bezuinigingen tot gevolg. Zo gaat de cirkel rond. Het vertrouwen neemt af, het pessimisme neemt toe en iedereen wordt er de dupe van. Bezuinigen is nog nooit de manier gebleken om uit een crisis te komen.

Je ziet het in Griekenland en Spanje gebeuren, waar de overheid te veel en te snel moet bezuinigen. Zonder groei en zonder uitzicht op een verbeterde situatie, zijn 1 op de 4 Spanjaarden en Grieken werkloos. Onder de jongeren is dit zelfs 1 op de 2. Geen baan betekent geen inkomen en geen inkomen betekent geen belastingafdracht maar wel een uitkering. Kortom, werkloosheid kost de overheid en het bedrijfsleven handenvol geld.

Hoe kwamen andere landen uit de economische crisis? In het verleden hadden onder andere de Verenigde Staten en Duitsland te lijden onder de Grote Depressie van de jaren dertig. Zij kwamen hieruit door grote investeringen in de oorlogsindustrie. Gelukkig is deze investering nu niet nodig. Maar dezelfde landen investeren wel in onderwijs, infrastructuur, duurzame energie en innovatie. De BRIC landen, met Brazilië en China voorop zetten grote stimuleringspakketten in die hun land sterk uit de crisis laat komen. Deze landen zijn afgestapt van het strikte monetaristisch beleid dat Milton Friedman vanaf de jaren zeventig met succes promootte. Het is tijd voor een gematigd Keynesiaans economisch model: investeren in crisistijd en bezuinigen wanneer het goed gaat. Zo groei je de crisis uit en neemt de staatschuld (naar verhouding) af. Investeren en nivelleren. Laat het een feestje worden voor heel Nederland.

 

 

Obama Wint Maar Amerika Verliest

10 Nov

Obama is verzekerd van een tweede termijn in het Witte Huis. Van over de hele wereld stromen felicitaties binnen. Logisch want de meerderheid van de wereldbevolking zag liever een democraat dan een republikein het Witte Huis betrekken. De verkiezingen zijn gewonnen door de juiste persoon maar toch heeft Amerika verloren. Met deze verkiezingsuitslag is het lot van Amerika bezegeld.

In zijn eerste termijn heeft Obama het land niet kunnen verenigen. De ideologische kloof die het land al langer kenmerkte is onder zijn presidentschap uitgegroeid tot een politieke Grand Canyon. Zijn pragmatische houding tegenover de Republikeinen heeft gefaald. Het wheelen en dealen dat de Amerikaanse politiek kenmerkt heeft plaats gemaakt voor verschanste posities binnen de partijkaders. Deze uitslag heeft daar niets aan veranderd. In tegendeel, de marge waarmee Obama de verkiezingen heeft gewonnen is sinds 2008 sterk gekrompen. De draagkracht onder de Amerikaanse bevolking voor een tweede termijn is afgenomen. Waar Obama in 2008 nog met een verschil van 10 miljoen voorkeurstemmen de verkiezingen won, is dit nu teruggelopen tot nog geen 3 miljoen. Eenzelfde afname is te zien onder de electorale stemmen die van 365 in 2008 naar 303 in 2012 zijn gezakt.

In het congres is er sinds 2010 weinig veranderd. De democraten behouden een kleine meerderheid in de Senaat  maar in het huis van afgevaardigden nemen de republikeinen stevig de leiding. De politieke impasse die de Amerikaanse overheid in de zomer van 2011 teisterde zal niet langer een uitzondering zijn. De uitslag van gisteren zal een verlammende werking hebben op de Amerikaanse overheid en daarmee Amerika beschadigen.

De uitdagingen voor Obama zijn groot en onoplosbaar als hij het congres niet meekrijgt. Aan het eind van dit jaar moet er een overeenkomst zijn gesloten over de nieuwe begroting. Komen ze er niet uit dan moet de Amerikaanse overheid volgens de Budget Control Act ongeveer 600 miljard bezuinigen. Een fiscale afgrond die volgens IMF-directeur Christine Legarde een directe bedreiging vormt voor zowel de Amerikaanse als wereldeconomie.

John Boehner, leider van de Republikeinse meerderheid in het huis van afgevaardigden, neemt een voorschot op de onderhandelingen en ziet in de verkiezingsuitslag geen mandaat voor hogere belastingen. De ruimte tot onderhandelen lijkt met deze uitspraak nog kleiner te zijn geworden. De politieke impasse zal een desastreuse uitwerking hebben op Amerika. In 2011 durfden beide partijen geen verantwoordelijkheid te nemen maar schoven ze elkaar de schuld in de schoenen. Dit zal eind 2012 niet anders zijn met als resultaat dat de partijen nog verder van elkaar verwijderd raken en het land nog meer verdeeld wordt.

Daarmee is het lot van de Verenigde Staten in ieder geval voor de komende vier jaar bezegeld. Op nationaal niveau valt er weinig positiefs te verwachten met betrekking tot de hervorming van het belastingstelsel, het onderwijs en zelfs de zorg. De inkomensverschillen worden groter en hoog- en laagopgeleide Amerikanen komen tegenover elkaar te staan. Er valt op deze en vele andere terreinen vier jaar stilstand te verwachten die de Amerikaanse samenleving niet ten goede zal komen.

Op internationaal niveau zal de betrokkenheid van Amerikanen op een laag pitje komen te staan. Waar Amerikaans leiderschap in het verleden in Libië vele levens heeft gered zal dit voor Syrië niet op gaan. Nieuwe internationale klimaatverdragen maken zonder steun van de VS geen schijn van kans. Een broodnodige hervorming van het wereldwijde financiële stelsel kan niet plaatsvinden zonder goedkeuring van de grootste economie ter wereld. De kans dat een Bretton Woods II of een ‘global Marshall Plan’ onder leiding van de VS tot stand zal komen is nihil.

Deze verkiezingsuitslag is daarom niet één om te vieren. De felicitaties van de vele wereldleiders zijn ongegrond. Zowel Amerika als de rest van de wereld zal nog zwaar te lijden hebben onder de verdeeldheid van het Amerikaanse volk en de Amerikaanse politiek.

De grootste uitdaging voor Obama is daarom misschien wel om Amerika in 2017 minder verdeeld achter te laten dan toen hij aantrad in 2009. Als hij het land in de komende vier jaar bijeen kan brengen dan zal dit Obama’s grootste prestatie zijn van zijn presidentschap. Zo kan hij de weg vrijmaken voor zijn opvolger en de Verenigde Staten een kans te geven weer het land te worden dat het ooit is geweest.