PEILINGEN ONDERMIJNEN DE DEMOCRATIE

1 Oct

Tijdens de laatste verkiezingen laaide er even een discussie op over de invloed van peilingen op het stemgedrag van kiezers. De SP, de partij die vroeg in de verkiezingen niks te klagen had over de peilingen, vond nadat de PvdA omhoogschoot dat er toch een discussie moest plaatsvinden. De Trouw volgde met het bericht dat men twijfelde aan het nut van het publiceren van alle peilingen. Nu, bijna twee weken na de verkiezingen hoor je niemand er meer over. De discussie was zo vluchtig als de peilingen van gisteren.

Dat peilingen niet kunnen worden verboden spreekt vanzelf. De vrijheid van meningsuiting is tenslotte een groot goed. Maar daarmee is de kous niet af. De discussie omtrent de peilingen kan niet simpelweg worden afgedaan met een dooddoener als de vrijheid van meningsuiting. De peilingen en dus ook de peilers hebben grote invloed op hoe wij democratie ervaren en beoefenen.

Natuurlijk merkte de SP terecht op dat peilingen de uiteindelijke verkiezingsuitslag beïnvloeden. In hoeverre dit waar is valt moeilijk vast te stellen, maar het is duidelijk dat de zwevende kiezer sneller voor een winnaar gaat dan een verliezer. Daarnaast heb je de strategische kiezer die misschien liever op de SP of GroenLinks had gestemd maar nu in groten getale overging op de PvdA. Zo worden de kiezer en de uitslag van de verkiezingen beïnvloed door de uitkomst van peilingen. In feite zorgen peilingen zo gedeeltelijk voor een selffulfilling prophecy.

Maar peilingen ondermijnen de democratie op nog een andere manier. Ook tijdens een Kabinetsperiode verschijnen er regelmatig peilingen waarin fijntjes wordt vastgesteld dat de partijen die in de coalitie zitten samen geen meerderheid meer zouden hebben als er ‘nu’ verkiezingen waren. Hetzelfde geldt voor het peilen van de (im)populariteit van een Kabinet, Premier, bewindspersoon of maatregel. Dit vormt een directe ondermijning van het gezag en draagkracht van een coalitie en daarmee draagt het bij aan het dalende vertrouwen in de politiek. Het zorgt er tevens voor dat partijen steeds vaker kortetermijnpolitiek en incidentenpolitiek gaan bedrijven om de wispelturige kiezer te bekoren. Peilingen voeden op die manier het populisme en ondermijnen het landsbelang door stabiel besturen onmogelijk te maken. Toen de PVV de stekker uit het Catshuis overleg trok was dat tenslotte uit pure electorale overwegingen en niet vanwege principekwesties.

Nu gaat het zelfs zover dat Maurice de Hond nog voordat de formatie was begonnen al peilde dat de PvdA maar liefst 4 zetels was gezakt. Laten we hopen dat de coalitie VVD-PvdA nog een meerderheid overheeft in de peilingen na de formatie. Zonder draagkracht is er geen slagkracht. En zonder slagkracht geen Kabinet dat het 4 jaar volhoudt.

Een verbod op peilingen is onredelijk en gaat tegen de vrijheid van meningsuiting in. Het zorgt er tevens voor dat Maurice de Hond geen werk meer heeft en niet langer kan aanschuiven bij DWDD. Dat wil ik voorkomen. Maar ik wil wel de kranten en de media aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Het klakkeloos verspreiden en overnemen van peilingen en uitspraken van peilers maakt hen medeverantwoordelijk voor de gevolgen. Zonder een kritische en contextuele noot over de onderzoeksmethode of de betekenis van de peilingen, dragen de kranten en de media impliciet bij aan het ondermijnen van de democratie. Dat is betreurenswaardig, zeker daar het juist de taak van de journalistiek is om te informeren en te duiden. Het is niet voor niets de hoeder van de democratie. Ik roep journalistiek Nederland dan ook op om goed na te denken over nut en noodzaak alvorens een peiling rücksichtslos te publiceren. Jullie bepalen of een peiling nieuwswaardig is of gewoon de zoveelste in een reeks van (on)nauwkeurige dagkoersen.

Rutger Schuil

Advertisements